Borsa, alıcıların ve satıcıların hisse senetleri, tahviller ve diğer menkul kıymetleri alıp sattığı organize bir piyasadır. Türkiye'de bu piyasa Borsa İstanbul (BIST) çatısı altında faaliyet gösterir. Bu rehberde borsanın temellerini, nasıl çalıştığını ve ilk yatırımınızı yapmak için bilmeniz gereken her şeyi öğreneceksiniz.
Borsa Nasıl Çalışır?
Borsayı en basit haliyle bir pazar yeri olarak düşünebilirsiniz. Tıpkı bir çiftçi pazarında alıcılar ve satıcıların buluşması gibi, borsada da yatırımcılar bir araya gelir. Ancak burada alınıp satılan ürünler fiziksel mallar değil, şirketlerin hisse senetleri, devlet tahvilleri ve diğer finansal araçlardır.
Arz ve Talep Mekanizması
Hisse senedi fiyatlarını belirleyen temel mekanizma arz ve taleptir. Bir hisseyi almak isteyen kişi sayısı satmak isteyenlerden fazlaysa fiyat yükselir. Tam tersi durumda ise fiyat düşer. Bu mekanizma her saniye işler ve fiyatlar sürekli değişir.
Borsa İstanbul (BIST) Yapısı
Borsa İstanbul, Türkiye'nin tek menkul kıymet borsasıdır. Birkaç farklı piyasadan oluşur:
- Pay Piyasası: Hisse senetlerinin alınıp satıldığı ana piyasa. BIST 100, BIST 50, BIST 30 gibi endeksler burada yer alır.
- Borçlanma Araçları Piyasası: Devlet tahvilleri ve özel sektör tahvillerinin işlem gördüğü piyasa.
- Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP): Türev ürünlerin alınıp satıldığı piyasa. Daha ileri seviye yatırımcılar için uygundur.
Neden Borsaya Yatırım Yapmalısınız?
Borsaya yatırım yapmanın birçok avantajı vardır. Doğru strateji ve bilgiyle borsa, uzun vadede en yüksek getiri potansiyeli sunan yatırım araçlarından biridir.
| Yatırım Aracı | Ortalama Yıllık Getiri | Risk Seviyesi | Likidite |
|---|---|---|---|
| Hisse Senedi | %15-25+ | Yüksek | Yüksek |
| Devlet Tahvili | %8-15 | Düşük | Orta |
| Mevduat | %5-10 | Çok Düşük | Yüksek |
| Altın | %10-20 | Orta | Yüksek |
| Gayrimenkul | %10-20 | Orta | Düşük |
Yukarıdaki getiri oranları geçmiş performansa dayalı ortalama değerlerdir. Geçmiş performans gelecek sonuçların garantisi değildir. Her yatırım aracı risk içerir ve sermayenizin bir kısmını veya tamamını kaybetme olasılığınız vardır.
Hisse Senedi Nasıl Alınır?
Borsada işlem yapabilmek için belirli adımları takip etmeniz gerekir:
1. Aracı Kurum Seçimi
İlk adım, SPK lisanslı bir aracı kurum seçmektir. Aracı kurumlar, sizin adınıza borsada alım-satım yapan kuruluşlardır. Komisyon oranları, platform kalitesi, mobil uygulama ve müşteri desteği gibi kriterlere göre seçim yapabilirsiniz.
2. Yatırım Hesabı Açma
Seçtiğiniz aracı kurumda bir yatırım hesabı açmanız gerekir. Bu işlem genellikle online olarak yapılabilir. Kimlik belgesi, ikametgah ve gelir bilgileri istenir.
3. Hesaba Para Yatırma
Yatırım hesabınıza banka transferi ile para yatırırsınız. Bu para ile hisse senedi alabilirsiniz.
4. İlk Emrinizi Verme
Aracı kurumun platformu üzerinden almak istediğiniz hisseyi seçer, adedini belirler ve "AL" emrini verirsiniz. Emir türleri:
- Limit Emir: Belirlediğiniz fiyattan alım/satım yapar. Fiyata ulaşılmazsa emir gerçekleşmez.
- Piyasa Emri: Mevcut en iyi fiyattan anında alım/satım yapar.
- Koşullu Emir: Belirli koşullar sağlandığında otomatik tetiklenir.
Borsada Kullanılan Temel Terimler
| Terim | Açıklama |
|---|---|
| Endeks | Belirli hisse senetlerinin performansını gösteren gösterge. Örnek: BIST 100 |
| Lot | Bir hisse senedinin alım-satım birimi. Genellikle 1 lot = 1 adet |
| Spread | En iyi alış ve satış fiyatı arasındaki fark |
| Boğa Piyasası | Fiyatların genel olarak yükseliş trendinde olduğu dönem |
| Ayı Piyasası | Fiyatların genel olarak düşüş trendinde olduğu dönem |
| Temettü (Kar Payı) | Şirketin karından hissedarlarına dağıttığı pay |
| Halka Arz | Bir şirketin hisselerini ilk kez borsada satışa sunması |
| F/K Oranı | Fiyat/Kazanç oranı. Hissenin pahalı mı ucuz mu olduğunu ölçer |
| Stop-Loss | Zararı sınırlamak için verilen otomatik satış emri |
Yeni Başlayanlar İçin 5 Altın Kural
1. Kaybetmeyi Göze Alabileceğiniz Parayla Başlayın
Borsa risk içerir. İlk yatırımınızı, kaybetseniz bile hayatınızı etkilemeyecek bir miktarla yapın. Birikiminizin tamamını borsaya yatırmak büyük bir hatadır.
2. Çeşitlendirme (Diversifikasyon) Yapın
Tüm paranızı tek bir hisseye yatırmayın. Farklı sektörlerden, farklı risk profillerinden hisseler alarak portföyünüzü çeşitlendirin. "Tüm yumurtalarınızı aynı sepete koymayın" deyişi borsada altın kuraldır.
3. Duygularınızla Değil, Verilerle Karar Alın
Borsada en büyük düşman panik ve açgözlülüktür. Fiyatlar düştüğünde panikle satmayın, yükseldiğinde açgözlülükle almayın. Kararlarınızı teknik analiz ve temel analiz verilerine dayandırın.
4. Uzun Vadeli Düşünün
Borsada kısa vadede kayıp yaşamak normaldir. Tarihi verilere bakıldığında, uzun vadeli yatırımcılar genellikle pozitif getiri elde etmiştir. Sabırlı olun ve planınıza sadık kalın.
5. Sürekli Öğrenin
Finansal piyasalar sürekli değişir. Kendinizi teknik analiz, temel analiz, risk yönetimi ve piyasa psikolojisi konularında geliştirmeye devam edin.
Borsada başarılı olmanın ilk adımı eğitimdir. Doğru bilgiyle donatılmış bir yatırımcı, duygusal kararlar yerine stratejik kararlar alır. Bu da uzun vadede başarının anahtarıdır.
Sonraki Adımlar
Bu rehber, borsanın temellerini anlamanız için hazırlanmıştır. Bir sonraki adım olarak teknik analiz ve temel analiz konularını öğrenmenizi öneriyoruz. Bu yöntemler, hangi hisseleri alıp satacağınıza karar vermenizde size rehberlik edecektir.
Borsayı Profesyonellerden Öğrenin
Canlı piyasa uygulamaları ile teknik analiz, temel analiz ve risk yönetimini derinlemesine öğrenin. 2.500+ mezun, %94 memnuniyet.
Ücretsiz Ön Görüşme Talep Et →