Algoritmik Trading Nedir? Giriş Rehberi

Algoritmik trading, önceden tanımlanmış kurallar ve matematiksel modeller kullanarak bilgisayar yazılımları aracılığıyla otomatik alım-satım yapma yöntemidir. İnsan müdahalesi olmadan, belirlenen koşullar sağlandığında yazılım otomatik olarak emir gönderir. Günümüzde global borsalardaki işlemlerin %60-70'i algoritmik sistemler tarafından gerçekleştirilmektedir.

Algoritmik Trading Nasıl Çalışır?

Algoritmik trading sistemi temel olarak dört bileşenden oluşur:

1. Veri Girişi: Piyasa verileri (fiyat, hacim, derinlik) gerçek zamanlı olarak sisteme akar.
2. Strateji Motoru: Belirlenen kurallar ve koşullar sürekli kontrol edilir. Örneğin: "RSI 30'un altına düştüyse ve hacim ortalamanın 2 katını aştıysa AL sinyali üret."
3. Risk Yönetimi: Pozisyon büyüklüğü, stop-loss seviyeleri ve portföy limitleri otomatik uygulanır.
4. Emir İletimi: Sinyal oluştuğunda emir otomatik olarak aracı kuruma iletilir ve gerçekleştirilir.

Algoritmik Trading Strateji Türleri

Trend Takip Stratejileri

En yaygın algo trading stratejisidir. Hareketli ortalama kesişimleri, kanal kırılımları ve momentum göstergeleri kullanılır. Fiyat belirli bir yönde hareket etmeye başladığında pozisyon açılır ve trend tersine dönene kadar tutulur. Örneğin 50 günlük hareketli ortalamanın 200 günlük ortalamanın üzerine çıkması bir alım sinyali olabilir.

Ortalamaya Dönüş (Mean Reversion)

Fiyatların belirli bir ortalamadan saptıktan sonra tekrar ortalamaya döneceği varsayımına dayanır. Bollinger Bantları, RSI ve z-score gibi göstergeler kullanılarak aşırı sapma noktaları tespit edilir. Fiyat ortalamadan çok uzaklaştığında ters yönde pozisyon alınır.

Pair Trading (Eşli İşlem)

Birbirine yüksek korelasyonlu iki hisse arasındaki fiyat ilişkisinden faydalanır. İki hisse arasındaki spread (fark) normalden fazla açıldığında, pahalı hisseyi satıp ucuz hisseyi alırsınız. Spread normale döndüğünde her iki pozisyon da kapatılır. BIST'te aynı sektördeki hisseler (örneğin bankacılık sektörü) pair trading için uygundur.

Arbitraj

Aynı varlığın farklı piyasalardaki fiyat farklılıklarından kar elde etmektir. Örneğin spot piyasa ile vadeli işlemler arasındaki fiyat farkı normalin dışına çıktığında alım-satım yapılır. Bu stratejiler çok hızlı emir iletimi gerektirir ve kar marjları düşüktür.

Momentum Stratejileri

Güçlü hareket eden varlıklarda momentumun devam edeceği varsayımına dayanır. Fiyat ve hacim verilerinden momentum skoru hesaplanır ve en yüksek momentum skoru olan varlıklarda pozisyon alınır. Portföy düzenli aralıklarla (günlük, haftalık) yeniden dengelenir.

Backtesting: Strateji Test Etme

Backtesting, geliştirilen stratejinin geçmiş veriler üzerinde test edilmesidir. Algoritmik trading'in en kritik aşamasıdır çünkü gerçek parayla işlem yapmadan önce stratejinin performansını görmenizi sağlar.

Backtest Aşamaları

1. Veri Toplama: Test edilecek döneme ait fiyat, hacim ve diğer verileri hazırlayın.
2. Strateji Kodlama: Alım-satım kurallarını yazılıma çevirin.
3. Simülasyon: Stratejiyi geçmiş veriler üzerinde çalıştırın.
4. Performans Analizi: Toplam getiri, maksimum düşüş (drawdown), Sharpe oranı, kazanma oranı gibi metrikleri değerlendirin.
5. Optimizasyon: Parametreleri ayarlayarak performansı iyileştirmeye çalışın.
6. Walk-Forward Analiz: Stratejinin farklı dönemlerde de çalıştığını doğrulayın.

Önemli Backtest Metrikleri

Metrik	Açıklama	İyi Değer
Toplam Getiri	Stratejinin toplam kar/zarar yüzdesi	Benchmark'ı geçmeli
Sharpe Oranı	Risk-düzeltilmiş getiri	> 1.5 iyi, > 2.0 çok iyi
Maks. Drawdown	Zirveden en büyük düşüş	< %20
Kazanma Oranı	Karlı işlem yüzdesi	> %40 (risk-ödüle bağlı)
Profit Factor	Toplam kar / Toplam zarar	> 1.5
İşlem Sayısı	Toplam işlem adedi	İstatistiksel anlam için > 100

BIST'te Algoritmik Trading

Borsa İstanbul'da algoritmik trading yapmak için bazı özel hususları bilmeniz gerekir:

Teknik Altyapı

• API Erişimi: Aracı kurumların sunduğu FIX API veya proprietary API'ler üzerinden otomatik emir iletimi yapılır.
• Veri Sağlayıcılar: Gerçek zamanlı piyasa verisi için Matriks, Foreks veya doğrudan borsa data feed kullanılabilir.
• Programlama Dilleri: C# (.NET), Python ve C++ en çok kullanılan dillerdir. C# özellikle Türkiye'deki trading platformlarıyla uyumluluğu nedeniyle tercih edilir.

BIST'e Özgü Dikkat Noktaları

• İşlem saatleri: 10:00-18:00 (sürekli müzayede)
• Fiyat adımları (tick size) her fiyat bandında farklıdır
• Açığa satış kuralları ve kısıtlamaları
• Taban-tavan fiyat limitleri (%10)
• Düşük likidite riski (küçük hisselerde)

Algoritmik Trading'e Başlarken

Adım 1: Temel Bilgileri Öğrenin

Teknik analiz, istatistik ve programlama temelleri olmazsa olmazdır. Programlama bilmiyorsanız Python veya C# ile başlayabilirsiniz. Finansal veri analizi ve temel istatistik kavramlarını (ortalama, standart sapma, korelasyon) öğrenin.

Adım 2: Basit Bir Strateji Geliştirin

İlk stratejinizi karmaşık yapmayın. Basit bir hareketli ortalama kesişimi veya RSI stratejisi ile başlayın. Önemli olan süreci öğrenmektir.

Adım 3: Backtest Yapın

Stratejinizi en az 2-3 yıllık veri üzerinde test edin. Farklı piyasa koşullarında (yükseliş, düşüş, yatay) nasıl performans gösterdiğini analiz edin.

Adım 4: Paper Trading

Gerçek piyasa verileriyle ancak sanal para ile çalıştırın. En az 1-3 ay paper trading yaparak sisteminizin güvenilirliğini doğrulayın.

Adım 5: Canlı Trading (Küçük Sermaye)

Her şey hazır olduğunda küçük bir sermaye ile canlı trading'e başlayın. Gerçek piyasada slippage, komisyon ve psikolojik faktörler backtest'ten farklı sonuçlar üretebilir. Kademeli olarak sermayeyi artırın.

İnsan vs Algoritma: Avantaj ve Dezavantajlar

Kriter	İnsan Trader	Algoritmik Sistem
Hız	Saniyeler	Milisaniyeler
Duygusal Kontrol	Zayıf (korku, açgözlülük)	Mükemmel (kurallara uyar)
Çoklu Piyasa Takibi	Sınırlı (3-5 hisse)	Sınırsız (yüzlerce hisse)
Esneklik	Yüksek (sezgi, yorum)	Düşük (programlandığı kadar)
Beklenmedik Durumlar	Adapte olabilir	Programlanmamışsa başarısız
7/24 Çalışma	Hayır	Evet